Vài ngày sau khi sinh, nhiều mẹ hay khóc, lo lắng, dễ cáu mà không rõ vì sao. NHS (Cơ quan Y tế Anh) cho biết điều này rất thường gặp. Người ta gọi đó là "baby blues", tạm dịch là buồn sau sinh. Trầm cảm sau sinh là chuyện khác: kéo dài hơn, nặng hơn, và cần được điều trị.
Phân biệt: mốc 2 tuần
Buồn sau sinh thường hết trong vòng 2 tuần sau khi sinh (NHS), không cần chữa (ACOG, Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ).
Nếu cảm giác buồn, tuyệt vọng hay lo âu kéo dài quá 2 tuần, mẹ có thể đang bị trầm cảm sau sinh. Đây là mốc mà Văn phòng Sức khỏe Phụ nữ (Bộ Y tế Hoa Kỳ) đưa ra. Viện Sức khỏe Tâm thần Hoa Kỳ (NIMH) lưu ý trầm cảm sau sinh thường không tự khỏi nếu không điều trị.
Có hay gặp không?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính khoảng 13% phụ nữ vừa sinh con gặp một rối loạn tâm thần, phần lớn là trầm cảm. Ở các nước đang phát triển, con số sau sinh là 19,8%. Ở Mỹ, cứ 8 bà mẹ mới sinh thì có 1 người có triệu chứng trầm cảm sau sinh (Văn phòng Sức khỏe Phụ nữ Hoa Kỳ).
Khi nào bắt đầu?
Theo NHS, triệu chứng có thể bắt đầu từ lúc mang thai, ngay sau sinh, hoặc bất cứ lúc nào trong năm đầu. NIMH cho biết phần lớn bắt đầu trong khoảng 4 đến 8 tuần sau sinh.
Dấu hiệu
- Buồn, lo âu hoặc thấy trống rỗng gần như suốt ngày, gần như mỗi ngày, kéo dài ít nhất 2 tuần (NIMH).
- Thấy khó gắn bó với con, hoặc có những cảm xúc khó nói về con (NHS).
- Thấy mình có lỗi, vô dụng, là người mẹ tồi (NHS).
NHS khuyên nên đi khám ngay cả khi chỉ thấy vài dấu hiệu. ACOG khuyên đừng đợi đến lần tái khám sau sinh mới nói với bác sĩ.
Ai dễ bị hơn?
Theo NHS, NIMH và Văn phòng Sức khỏe Phụ nữ Hoa Kỳ, nguy cơ cao hơn ở người:
- từng bị trầm cảm hoặc bệnh tâm thần khác, trước hoặc trong khi mang thai;
- có người trong gia đình bị trầm cảm hoặc rối loạn lưỡng cực;
- ít người giúp đỡ, hỗ trợ;
- có con sinh non hoặc con bị ốm;
- bị bạo lực gia đình;
- trải qua một ca sinh khó, đáng sợ, hoặc gặp khó khăn khi cho con bú.
Chữa được
NHS cho biết trầm cảm sau sinh thường khỏi khi được điều trị. WHO cũng khẳng định các rối loạn tâm thần của người mẹ chữa được. Mẹ có thể bắt đầu bằng việc nói với bác sĩ sản khoa, bác sĩ gia đình hoặc nhân viên y tế đang theo dõi mẹ và bé.
Khi nào là cấp cứu
Nếu mẹ có ý nghĩ tự tử, muốn làm hại bản thân hoặc làm hại con (NHS), cần được giúp ngay. Đưa mẹ đến cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115.
Một bệnh hiếm hơn là loạn thần sau sinh, gặp ở khoảng 1 trên 1.000 bà mẹ. Bệnh thường khởi phát đột ngột trong 2 tuần đầu sau sinh, với ảo giác, hoang tưởng, hưng phấn bất thường hoặc lú lẫn. NHS xếp đây là một cấp cứu y tế. NHS cũng lưu ý người mẹ có thể không nhận ra mình đang bệnh. Chồng, người nhà hay bạn bè thường là người thấy dấu hiệu và phải hành động.
Bố và người nhà giúp được gì
Theo NIMH và NHS:
- động viên mẹ nói chuyện với nhân viên y tế, và đưa mẹ đi khám;
- đỡ việc chăm bé và việc nhà, thay mẹ vài cữ bú đêm nếu được;
- giữ bình tĩnh và nâng đỡ mẹ.
NHS cũng nhắc rằng bố cũng có thể bị trầm cảm sau khi có con.
Nguồn tham khảo
- NHS (Anh): Postnatal depression
- NHS: Postpartum psychosis
- NIMH (Mỹ): Perinatal Depression
- ACOG: Postpartum Depression
- Văn phòng Sức khỏe Phụ nữ, Bộ Y tế Hoa Kỳ: Postpartum depression
- WHO: Perinatal mental health
Bài viết tổng hợp từ khuyến cáo của các tổ chức y tế nêu trên, chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.